Natuurwijnen

Tegenwoordig is er meer interesse voor natuurwijnen. Vandaar dat we er hier wat meer aandacht aan geven. Natuurwijn (ook bekend als vin naturel of raw wine) is in de basis wijn in zijn meest zuivere, onbewerkte vorm. Waar bij conventionele wijnbouw tientallen chemische hulpmiddelen en toevoegingen zijn toegestaan, geldt bij natuurwijn één gouden regel: niets toegevoegd, niets weggelaten (nothing added, nothing taken away).

Het ontstaan

Hoewel wijn duizenden jaren op een natuurlijke manier werd gemaakt, ontstond de moderne natuurwijnbeweging als reactie op de industriële en chemische naoorlogse landbouw.

• Jaren '70/'80 (Beaujolais, Frankrijk): De 'Vader van de Natuurwijn', Jules Chauvet (enoloog en wijnmaker), sloeg samen met een kleine groep wijnboeren (de Gang of Four) een nieuwe weg in. Zij verzetten zich tegen de grootschalige inzet van pesticiden, synthetische giststammen en overmatig gebruik van sulfiet.
• Cultstatus: Wat begon als een kleinschalige undergroundbeweging in Franse kelders, groeide in de decennia daarna uit tot een wereldwijde filosofie.

Het productieproces

Het maken van natuurwijn vereist paradoxaal genoeg méér vakmanschap en precisie dan conventionele wijnbouw, omdat de wijnmaker geen chemische 'veiligheidsnetten' gebruikt.

• In de wijngaard: De druiven worden 100% biologisch of biodynamisch geteeld (zonder chemische bestrijdingsmiddelen of kunstmest). De oogst gebeurt altijd handmatig, omdat alleen onbeschadigde, gezonde druiven bruikbaar zijn.
• In de kelder:
  • Spontane vergisting: Er wordt enkel gebruikgemaakt van de van nature aanwezige, wilde gisten op de druivenschil (geen geconditioneerde gist uit het lab).
  • Geen additieven: Geen toegevoegde suikers, zuurteregelaars, enzymen of klaringsmiddelen (zoals eiwit of gelatine).
  • Ongefilterd: De wijn wordt niet of minimaal gefilterd, wat kan leiden tot een troebel uiterlijk en depot.
  • Sulfietvrij of minimaal sulfiet: Er wordt geen sulfiet toegevoegd tijdens de vinificatie; eventueel slechts een minimale dosis vlak voor het gebotteld wordt om de wijn te stabiliseren (vaak minder dan 30 mg/l, vergeleken met 150 – 200 mg/l in conventionele wijn).

Groei en verspreiding in de Benelux

Natuurwijn is de afgelopen tien jaar getransformeerd van een niche hobby tot een bepalende factor in de gastronomie.

• Opkomst in de Benelux: Steden als Amsterdam, Brussel, Antwerpen, Gent en Rotterdam lopen voorop. Speciaalzaken, natuurwijncafés en (Michelin)-restaurants hebben natuurwijn tot standaard op hun kaart verheven.
• Consumententrend: De groei wordt gedreven door een jongere generatie consumenten die waarde hecht aan duurzaamheid, transparantie, ambacht en lichte, verteerbare wijnstijlen (pét-nats, oranjewijnen).

Aantal producenten per land

Omdat natuurwijn officieel lange tijd geen juridische definitie had, zijn aantallen gebaseerd op schattingen van gespecialiseerde verenigingen en organisaties (zoals RAW Wine en de Franse Syndicat défense des Vins Naturels):

• Frankrijk (de pionier): ≈ 1.000 tot 1.500+ toegewijde natuurwijnproducenten (o.a. veel vertegenwoordigd in de Loire, Beaujolais, Elzas en Languedoc).
• Italië: ≈ 600 tot 900+ producenten (met name in regio's als Sicilië, Piëmonte en Emilia-Romagna).
• Spanje: ≈ 300 tot 500+ producenten (sterke opkomst in Catalonië en Penedès).
• België: ≈ 10 tot 20 producenten. De Belgische wijnbouw groeit snel, en een klein maar toegewijd deel werkt volledig natuurlijk of biodynamisch.
• Nederland: ≈ 5 tot 15 producenten. Door het vochtige klimaat is gifvrij werken uitdagender, maar dankzij schimmelresistente druivenrassen (PIWI's) en pionierende wijngaarden (zoals Wijngaard Dassemus) krijgt natuurwijn ook in Nederland steeds meer voet aan de grond.